Bunga kantan (Etlingera elatior) merupakan tumbuhan herba saka berumpun daripada keluarga Zingiberaceae yang bernilai tinggi dalam industri makanan, perubatan, dan florikultur. Rizom adalah struktur bawah tanah utama bagi pembiakan aseksual kantan, berfungsi sebagai organ simpanan tenaga dan titik pengeluaran pucuk baharu. Artikel ini menghuraikan ciri morfologi rizom kantan, peranannya dalam sokongan pertumbuhan vegetatif dan reproduktif, serta hubungannya dengan mobilisasi fotoasimilat semasa pembungaan. Dapatan daripada kajian morfologi menunjukkan bahawa rizom bukan sahaja menjadi pusat simpanan karbohidrat tetapi juga penghubung fisiologi antara pucuk daun dan pucuk bunga, yang penting bagi kejayaan pengeluaran bunga berkualiti tinggi.
Pengenalan
Rizom ialah batang bawah tanah yang tumbuh secara mendatar, berfungsi sebagai organ penyimpanan dan pembiakan bagi banyak spesies dalam keluarga Zingiberaceae. Dalam E. elatior, rizom menjadi medium penghubung antara sistem akar dengan pucuk di atas tanah, serta bertanggungjawab membekalkan tenaga kepada pucuk baharu yang muncul.
Kelebihan pembiakan melalui rizom berbanding benih adalah pertumbuhan yang lebih cepat, keseragaman ciri varieti, dan kadar kejayaan yang tinggi. Kaedah ini menjadi pilihan utama pekebun komersial kerana ia dapat mempercepatkan tempoh sehingga pengeluaran bunga.
Morfologi dan Fungsi Rizom Kantan
- Struktur: Rizom kantan berwarna pucat kekuningan hingga coklat muda, bersegmen, dan mempunyai nod yang menjadi tempat mata tunas.
- Pertumbuhan: Pucuk vegetatif (pseudostem) dan pucuk bunga muncul terus daripada rizom yang sama.
- Fungsi Simpanan: Rizom menyimpan karbohidrat dan nutrien yang dihasilkan oleh pucuk daun, untuk digunakan dalam pertumbuhan pucuk baharu dan pembentukan bunga.
Kajian morfologi menunjukkan bahawa rizom bertindak sebagai sumber utama tenaga pada peringkat awal pertumbuhan pucuk bunga, sebelum pucuk tersebut dapat menerima sokongan penuh daripada pucuk daun melalui transpirasi dan fotosintesis.
Peranan Rizom dalam Sokongan Fasa Vegetatif dan Reproduktif
- Fasa Vegetatif – Rizom membekalkan tenaga awal untuk kemunculan pucuk daun daripada mata tunas, sebelum pucuk tersebut dapat menghasilkan tenaga sendiri melalui fotosintesis.
- Fasa Reproduktif – Rizom membekalkan simpanan tenaga kepada pucuk bunga, terutamanya pada peringkat awal pemanjangan tangkai bunga, ketika pucuk bunga belum mampu menghasilkan fotoasimilat sendiri.
- Mobilisasi Fotoasimilat – Rizom menerima simpanan karbohidrat daripada pucuk daun, yang kemudiannya diagihkan semula kepada pucuk vegetatif dan reproduktif mengikut keperluan fisiologi tumbuhan.
Kepentingan Agronomi
- Pembiakan Tanaman: Rizom berkualiti tinggi, sihat, dan bebas penyakit adalah faktor utama kejayaan penanaman kantan komersial.
- Pemulihan Tanaman: Rizom membolehkan rumpun kekal produktif dengan mengeluarkan pucuk baharu selepas penuaian bunga.
- Pengurusan Nutrien: Pembajaan yang seimbang penting untuk memastikan rizom mempunyai simpanan tenaga mencukupi bagi kitaran pertumbuhan seterusnya.
Kesimpulan
Rizom bunga kantan memainkan peranan kritikal dalam kitaran hidup E. elatior, bukan sahaja sebagai organ pembiakan tetapi juga sebagai pusat penyimpanan dan pengagihan tenaga. Pemahaman mendalam tentang struktur dan fungsi rizom dapat membantu pekebun merancang strategi penanaman yang lebih efisien, meningkatkan kadar kejayaan pembiakan, dan memastikan pengeluaran bunga yang berkualiti tinggi serta berterusan.
Rujukan
- Abdelmageed, A.H.A., Faridah, Q.Z., Nur Amalina, A. & Muhamad, Y. (2011). The influence of organ and post-harvest drying period on yield and chemical composition of the essential oils of Etlingera elatior (Zingiberaceae). Journal of Medicinal Plants Research, 5(15), 3432–3439.
- Chan, E.W.C., Lim, Y.Y. & Wong, S.K. (2011). Phytochemistry and pharmacological properties of Etlingera elatior: A review. Pharmacognosy Journal, 3(22), 6–10.
- Guiboileau, A., Sormani, R., Meyer, C. & Masclaux-Daubresse, C. (2010). Senescence and death of plant organs: Nutrient recycling and developmental regulation. Comptes Rendus Biologies, 333, 382–391.
- Munné-Bosch, S. (2008). Do perennials really senescence? Trends in Plant Science, 13(5), 216–220.
- Wijekoon, M.M.J.O., Bhat, R., Karim, A.A. & Fazilah, A. (2013). Chemical composition and antimicrobial activity of essential oil and solvent extracts of torch ginger inflorescence (Etlingera elatior Jack). International Journal of Food Properties, 16, 1200–1210.
About the Author
